روغن موتور، یکی از اصلیترین نیازهای هر خودرو برای داشتن عملکرد مناسب است. موتور خودرو، همچون قلب تپنده آن است و بیتوجهی به آن، خسارات جبران ناپذیر بسیاری را به خودرو شما وارد میکند. یکی از راههای بهبود عملکرد موتور خودرو و افزایش طول عمر آن، استفاده از روغن موتور مناسب است.
عمر موتور خودرو شما تا حد زیادی به نوع روغن موتوری که استفاده میکنید بستگی دارد؛ بنابراین برای افزایش عمر موتور خوردو، باید از روغن موتور باکیفیت و مناسب با خودرو خود استفاده کنید. با این تفاسیر، انتخاب یک روغن موتور مناسب برای خودرو از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است.
روغن موتورها ترکیبات پیچیدهای هستند که از روغن پایه و انواع افزودنیها تشکیل شدهاند. هر خودوریی برای اینکه بتواند عملکرد صحیحی داشته باشد، به روغن مناسب موتور نیاز دارد. در حقیقت، روغن موتور یک عنصر ضروری برای موتور خودرو میباشد. با افزایش سن موتور، اهمیت استفاده از روغن مرغوب، روزبهروز بیشتر احساس میشود.
در حالت کلی میتوان گفت، روغن موتورها که گاهی اوقات روانکار نیز نامیده میشوند، دستهای از روغنها هستند که برای کاهش اصطکاک، حرارت و سایش بین اجزای مکانیکی موتور که در تماس با یکدیگر هستند، استفاده میشوند.
کار روغن موتور چیست؟
کار اصلی روغن در موتور خودرو، روانسازی و به حداقل رساندن اصطکاک بین اجزای موتور است. البته روغن موتورها وظایف بسیار مهم دیگری در موتور خودرو برعهده دارند. جلوگیری از زنگزدگی و خوردگی موتور، پاککنندگی موتور و معلق سازی مواد حاصل از سایش قطعات، آب بندی موتور، حفاظت از سطوح فلزی موتور، افزایش کارایی موتور و برخی از ویژگیهای دیگر، همگی از وظایف روغن موتور است.
انواع روغن موتور
همان طور که گفته شد، امروزه روغن موتورها در انواع مختلفی تولید و به بازار عرضه میشوند. تفاوت در نحوه تولید انواع روغن موتور منجر به تفاوت در عملکرد و کارکرد آنها خواهد شد.
- روغن موتور تمام سنتتیک
روغن موتورهای تمام سنتتیک بهطور کامل در آزمایشگاه و با مواد شیمیایی تولید میشوند. این روغنها بهصورت خالص بوده و توان کارکرد موتور خودرو شما را به بالاترین حد میرسانند. این نوع از روغن موتورها مصرف سوخت خودرو را کاهش میدهند و کارایی بیشتری نسبت به سایر روغن موتورها دارند؛ البته هزینه آنها نیز نسبت به سایر انواع روغنها بیشتر است.
ویژگیهای روغن سنتتیک:- کاهش مصرف سوخت خودرو
- جلوگیری از فرسودگی قطعات خودرو
- ناخالصی کمتر نسبت به سایر روغنها
- حفظ خاصیت روغن و نیاز به تعویض کمتر
- افزایش طول عمر موتور
- مقاومت در برابر حرارت و گرما
- روغن موتور نیمه سنتتیک
روغن موتورهای نیمه سنتتیک، ترکیبی از روغن سنتتیک و معمولی است. این نوع از روغنها نیز به خوبی از اجزای متحرک موتور محافظت میکنند و کارایی آنها بسیار بهتر از روغنهای مینرال است. البته باید به این نکته هم توجه کنید که این روغنها، تمام ویژگیهای روغنهای تمام سنتتیک را نداشته و قیمت کمتری نیز در مقایسه با آنها دارند.ویژگیهای روغن نیمه سنتتیک:- مخلوطی از روغنهای تمام سنتتیک و مینرال
- قیمت ارزانتر نسبت به روغنهای تمام سنتتیک
- عملکرد ضعیفتر نسبت به روغنهای تمام سنتتیک
- عملکرد بهتر نسبت به روغنهای مینرال
- روغن موتور مینرال (معمولی)
پایه اصلی این نوع از روغنها، نفت خام است و از ترکیب روغنهای پایه هیدروکربن، پلی اینترنال الفین و پلی آلفا الفینها تولید میشوند. این روغن موتور، ابتداییترین معیارهای محافظت از موتور خودرو را داشته و به دلیل ویسکوزیته پایین، موجب نشتی در موتور خودور میشود. از همین رو از این روغن برای خودروهایی که موتور آنها طراحی سادهای دارند و یا برای آببندی موتور خودرو صفر استفاده میشود. قیمت این نوع از روغنها نسبت به سایر انواع آن ارزانتر است.
روغنهای معمولی نمیتوانند در سرما یا گرمای زیاد از موتور ماشین محافظت کنند و در دماهای بسیار بالا یا بسیار پایین کارایی خود را از دست میدهند. علاوه بر این موارد، روغنهای معمولی را باید بعد از طی کردن 4000 کیلومتر تعویض کرد که این کار چندان بهصرفه نیست.
ویژگیهای روغن مینرال (معمولی):- قیمت ارزان
- نیاز به تعویض در کوتاهمدت
- مناسب برای موتورهای قدیمی و ساده
- ناتوانی در کاهش حرارت موتور
مقدار مناسب روغن برای خودروها
حجم روغن موتور و میزان روغن مصرفی برای هر خودرو متفاوت است. این حجم براساس تعویض روغن، نوع موتور، نوع خودرو شما و برخی عوامل دیگر متفاوت خواهد بود. در دفترچه راهنمای مربوط به روغن خودرو، حجم مناسب روغن موردنیاز برای خودرو شما درج شده است که با مراجعه به آن میتوانید حجم مناسب را تشخیص دهید.
فواید روغن موتور
روغن موتورها وظایف بسیار مهمی در موتور خودرو به عهده دارند و از این جهت مادهای بسیار ضروری برای سلامت خودرو محسوب میشوند. در ادامه به بررسی برخی از وظایف و فواید مهم روغن مناسب موتور خودرو خواهیم پرداخت:
- کاهش اصطکاک بین اجزای موتور
موتور خودرو از اجزای متحرکی ساخته شده و بین این اجزا در هنگام حرکت، اصطکاک و ساییدگی به وجود میآید. اگر این اصطکاک بیش از اندازه باشد، اجزای موتور دچار ساییدگی شده و موتور بیش از اندازه داغ خواهد شد. یکی از وظایف اصلی روغن مناسب موتور این است که اصطکاک بین اجزای موتور را کاهش داده و از داغ شدن بیش از اندازه موتور و نیز ساییدگی اجزای آن جلوگیری میکند.
- جلوگیری از رسیدن گرما به چرخه احتراق
موتور خودرو با تولید انفجارهای کنترل شده و یا احتراق درون سیلندرها کار میکند. اگر گرمای ناشی از اصطکاک هم به این گرما اضافه شود، اجزای موتور در اثر حرارت زیاد به هم چسبیده و عملکرد موتور خودرو با مشکل مواجه میشود. یکی از وظایف مهم روغن موتور این است که مانند عایقی از رسیدن گرما به چرخه احتراق جلوگیری کند.
- به حداقل رساندن زنگزدگی قطعات
برای انجام فرآیند احتراق، باید هوا که حاوی اکسیژن است، با سوخت مخلوط شود. از طرفی اکسیژن یکی از عواملی است که باعث خوردگی و زنگزدگی فلزات میشود؛ بنابراین استفاده از یک روغن مناسب موتور اثرات اکسیدکنندگی را به حداقل رسانده و از آسیب موتور جلوگیری میکند.
- جذب محصولات ناخواسته احتراق
در طی فرآیند احتراق، برخی از محصولات ناخواسته مانند اسیدها و اکسید سیلیکون تولید میشوند. اگر این محصولات به سایر قسمتهای موتور وارد شوند، موتور خودرو آسیب میبیند. از جمله وظایف مهم روغن موتور این است که این مواد را جذب کرده و به حالت تعلیق درآورد.
- آببندی موتور خودرو
روغن موتورها با ایجاد یک لایه نازک بین سیلندر و پیستون، به عنوان عایق عمل کرده و مانع نفوذ آب میشوند. به این ترتیب میتوان گفت روغن مانند یک سیستم آببندی عمل میکند.
- دارای خاصیت تمیزکنندگی
روغن موتورها، قدرت پاککنندگی فوقالعادهای دارند ولی با این حال کمتر به عنوان تمیزکننده شناخته میشوند. بعد از کارکردن طولانی مدت موتور، رسوبات میکروسکوپی در آن تجمع یافته و معلق باقی میمانند. این رسوبات از گردوغبار یا بقایای احتراق تشکیل میشوند. بدون روغن، این مواد و رسوبات موتور را مسدود کرده و عملکرد آن را کاهش میدهند. جریان روغن بهطور مداوم این ناخالصیها را به فیلتر روغن منتقل کرده و آنها را به دام میاندازد تا موتور خودرو به درستی وظایف خود را انجام دهد.
- تاریخ انقضای روغن موتور
بر روی بسته بندیهای روغن موتور، اغلب تاریخ تولید آن نوشته میشود اما خبری از تاریخ انقضای روغن موتور نیست. همین امر باعث میشود تا بسیاری از افراد گمان کنند روغن خودرو تاریخ انقضا ندارند. در پاسخ به این دسته از افراد باید بگوییم که روغنهای موتور نیز همچون سایر مواد شیمیایی تاریخ مصرف و امکان فاسد شدن دارند.
به طور معمول برای روغن های طبیعی در حدود 2 سال و برای روغن های مصنوعی، حدودا 4 سال تاریخ مصرف در نظر گرفته میشود، البته این در شرایطی است که در روغن را باز نکرده باشید، چرا که بعد از باز کردن در، این مدت زمان کوتاهتر خواهد شد. توجه داشته باشید که استفاده از روغن های موتور بعد از این تاریخ توجیه کاربردی و اقتصادی ندارد و حتی ممکن است منجر به آسیب رساندن به موتور خودرو شود.
دلایل خراب شدن روغن موتور
دلایل زیادی وجود دارند که میتوانند منجر به فاسد شدن روغن شوند، برای مثال زمانی که در روغن موتور را باز کنید، اکسیژن و سایر گازها به درون آن نفوذ کرده و منجر به اکسیده شدن روغن پایه آن میشوند. به تدریج و با گذشت زمان، و به دلیل به وجود آمدن مواد حاصل از اکسیداسیون، گرانروی روغن موتور نیز کاهش پیدا کرده و در نتیجه کارایی آن کمتر میشود.
عوامل دیگری همچون رطوبت، تنشهای محیطی و حتی نوع روغنِ مصرفی موتور نیز در تاریخ انقضای آن تاثیرگذار هستند. بنابراین در هنگام خرید روغنهای موتور، توجه داشته باشید تا بهترین نوع روغن را برای خودرو خود خریداری کنید.
نشانههای فرارسیدن زمان تعویض روغن موتور
دانستن برخی از ویژگیها و نشانهها به شما کمک میکند تا بتوانید زمان مناسب تعویض روغن موتور را تشخیص دهید. در ادامه به بررسی برخی از نشانههای تعویض روغن خودرو خواهیم پرداخت:
- شنیدن صدای تیکتاک در هنگام روشن شدن موتور خودرو
روغن موتور بعد از مدتی کار کردن، بهدلیل گرما و جذب دودههای ناشی از احتراق، بسیار کثیف و سیاه خواهد شد. روغن کثیف، سنگین شده و حرکتش در داخل موتور سخت میشود. بنابراین در هنگام روشن کردن موتور خودرو، در صورت سرد بودن پیشرانه، صدایی شبیه تیک تاک از مجموعه سوپاپ به گوش میرسد.
- بالا بودن دور موتور در حالت درجا
یکی دیگر از نشانههای زمان تعویض روغن موتور، این است که دور موتور شما در حالت درجا بالا باشد. این حالت به دلیل افزایش اصطکاک بین پیستونها، رینگها و یاتاقانها اتفاق میافتد و یکی از نشانههای فرارسیدن زمان تعویض روغن موتور است.
- شنیده شدن صدای ضربات متوالی از موتور
اگر روغن موجود در موتور کهنه و کثیف شده باشد، در هنگام کار کردن صدای ضرباتی از موتور خودرو شنیده خواهد شد. شنیدن این صدا معمولا به معنای این است که آسیبی به خودرو شما وارد شده و بیتوجهی به آن مشکلات بسیاری در پی داشته و میزان خسارت آن را افزایش میدهد.
- روشن شدن چراغ چک
روشن شدن چراغ چک خودرو به معنای این است که فشار روغن داخل پیشرانه به حد زیادی افت کرده و خودرو نمیتواند به درستی کار کند. بنابراین اگر چراغ چک خودرو شما روشن شد، در اولین فرصت، حتما نسبت به تعویض روغن موتور خود اقدام کنید.
- کم شدن شتاب خودرو
زمانی که روغن خودروی شما کثیف و کهنه شده باشد، قطعات موتور به خوبی کار نخواهند کرد و درنتیجه، شتاب و قدرت موتور شما کاهش پیدا خواهد کرد.